Melin Wlân Esgair Moel, Sain Ffagan

Mae'r adeilad hwn o Lanwrtyd ym Mhowys yn nodweddiadol o'r ffatrïoedd gwlân bychain oedd yn gyffredin ledled Cymru ar un adeg. Byddai ffermwyr wedi dod â'u gwlân i'r felin i'w droi'n frethyn. Estynnwyd y felin, a adeiladwyd ym 1760, i gynnwys peiriannau newydd yn y 19eg ganrif, ac fe barhaodd i gynhyrchu tan 1947.

Byddai'r holl broses o gynhyrchu gwlân yn digwydd o dan yr un to, o liwio'r cnu i orffeniad y defnydd.

Symudwyd yr adeilad i'r amgueddfa ym 1949 ac fe'i hagorwyd i'r cyhoedd fel arddangosfa weithredol ym 1952.

Mae'r ddau wŷdd llaw yn dyddio o ganol y 18fed ganrif, ac fe'u newidiwyd yn wenoliaid fflei yn fuan wedi hynny. John Davies o Lanbrynmair wnaeth y peiriant nyddu, yr unig un o'i fath sy'n dal i weithio heddiw, tua 1830, a phrynwyd y peiriannau cribo yn ail-law ar yr un pryd o felin yn Swydd Efrog.

Gellir gweld yr olwyn ddŵr fewnol, sy'n pweru'r holl beiriannau, ar y llawr isaf wrth ochr y morthwylion pannu.

Mae'r felin yn dal i gynhyrchu siolau traddodiadol a charthenni Cymreig, a welir yn aml yn gorwedd ar y ffrâm deintur y tu allan.

Mae'r cynhyrchion ar werth.

Melin nesaf: Melin a Gwasg Seidr
Melin gynt: Tanerdy Rhaeadr Gwy
Gwybodaeth ynglŷn ag Ymweld â'r Amgueddfa